नमस्कार !

नमस्कार ! खरंतर आयुष्य कसे जगावे किंवा यशस्वी कसे व्हावे यासाठीची अनेक पुस्तके बाजारात मिळतात. अनेक कार्यक्रम विविध नाट्यगृहांतून पाहायला मिळतात. तरीदेखील मी हे पुस्तक लिहायला का घेतले? मी देखील बाजारात मिळणारी काही पुस्तके वाचली आहेत. कार्यक्रम पाहिले आहेत. अशा पुस्तकांमधून, कार्यक्रमांमधून मोठ्या व्यक्तींची उदाहरणे दिली जातात. त्यांच्यासमोर कोणकोणती आणि किती संकटे आली, त्यावर मात करून, खूप कष्ट घेऊन ते आज एवढे मोठे बनले आहेत असे सांगितले जाते. पण खरंच केवळ अपार कष्ट करून कोणी ए. पी. जे. अब्दुल कलाम बनेल? लता मंगेशकर बनेल? अमिताभ बच्चन बनेल? सचिन तेंडुलकर बनेल? याचं उत्तर अर्थातच नाही असं आहे. कारण तसे असते तर आज आपल्या देशात एकच लता मंगेशकर, एकच अमिताभ बच्चन, एकच सचिन तेंडुलकर नसते. मला तर वाटते अशा व्यक्ती जन्मालाच येतात असे काहीतरी मोठे करण्यासाठी.
    हे तर तुम्हीही मान्य कराल की कष्टाबरोबरच जन्मजात गुण, हे गुण खुलून येण्यासाठी क़िंवा या गुणांचे चीज होण्यासाठी आवश्यक संधी अथवा आजूबाजूची परिस्थिती अशा अनेक इतर गोष्टी कारणीभूत असतात आणि या सर्व गोष्टी प्रत्येकाच्या आयुष्यात वेगवेगळ्या असतात. त्यामुळे मी मोठा होऊन अब्दुल कलाम, लता मंगेशकर, अमिताभ बच्चन, सचिन तेंडुलकर किंवा यांच्यासारख्या इतर एखाद्या मोठ्या व्यक्तीसारखे बनेन असा विचार तुमच्या मनात असेल तर तो आधी काढून टाका. कारण यांच्यासारखे बनणे म्हणजेच मोठे होणे किंवा यशस्वी होणे असे नाही. यश मिळविताना तुम्ही किती संकटांचा सामना करता यावर तुमच्या यशाचे मोजमाप ठरते. अतिशय विपरीत परिस्थितीत तुम्ही मिळवलेले छोटेसे यश एखाद्याने कमी अडचणींचा सामना करून मिळवलेल्या यशापेक्षा मोठे ठरते.
    या पुस्तकाच्या विभाग एकमध्ये मी अशा गोष्टी मांडल्या आहेत ज्यावर आपण विश्वास ठेवतो, आपल्या जीवनावर त्यांचा प्रभाव पडतो. या गोष्टींचे मी विविध गटात वर्गीकरण केले आहे. त्यापैकी तुम्ही कोणत्या गटात बसता याचा विचार प्रथम तुम्ही करायचा आहे. पुस्तकाच्या दुसर्‍या विभागात आपण आपले आयुष्य जगावे कसे, अपेक्षित यश मिळण्यासाठी, आपल्या समस्या सोडविण्यासाठी, चिंतामुक्तीसाठी काय करायला हवे याबद्दल मी लिहिलेले आहे.

जरूर वाचा

काहीजणांना हा प्रश्न पडला असेल की या विषयावरची इतर पुस्तके मोठमोठी आहेत. मग हे पुस्तक लहान का? याची दोन कारणे आहेत. पहिले कारण म्हणजे मी या पुस्तकात माझे म्हणणे थोडक्यात व नेमकेपणाने मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे. या विषयावरची जी पुस्तके मी वाचली आहेत, त्यापैकी काही पुस्तकांत हे करा, ते करा असे एका पाठोपाठ मुद्दे मांडले आहेत तर काही पुस्तकांत मुद्दे इतके विस्तृतपणे मांडले आहेत की वाचणारा फक्त वाचतच राहतो, त्याच्या मनातले प्रश्न अनुत्तरितच राहतात. दुसरे कारण म्हणजे अशा पुस्तकांचा परिणाम काही दिवसच टिकतो मग असे पुस्तक पुन्हा वाचण्याची गरज पडते; मात्र मोठे पुस्तक पुन्हा वाचणे शक्य होत नाही, आपण टाळाटाळ करू लागतो. या गोष्टींची काळजी मी या पुस्तकात घेतली आहे.

नशीब आणि कर्म

विभाग एक :
या विभागात मी अशा गोष्टी मांडल्या आहेत ज्यावर आपण विश्वास ठेवतो, आपल्या जीवनावर त्यांचा प्रभाव पडतो. या गोष्टींचे मी विविध गटात वर्गीकरण केले आहे. त्यापैकी तुम्ही कोणत्या गटात बसता याचा विचार करा. त्यानुसारच यापुढील आयुष्यात काय केले पाहिजे ते आपण ठरवू शकतो. चला तर मग सुरूवात करूया.

नशीब आणि कर्म:
नशीब हा शब्द वाचला, ऐकला तर काहीजण वादाला सुरूवात करतात. नशीब वगैरे काही नसते, आपले नशीब आपल्या हातात असते असे म्हणू लागतात. खरंतर नशीब हाच शब्द कमनशिबी आहे असे मला वाटते कारण कोणत्याही वाईट गोष्टीचे खापर नशिबावर फोडले जाते आणि चांगल्या गोष्टी घडल्या की आपले कर्म आठवते. यश मिळाले की मी खूप कष्ट केले, दिवसरात्र जागलो २०-२० तास काम केले असे सांगू लागतो मात्र जेव्हा अपयश पदरी पडते तेव्हा माझं नशीबच खोटं, माझ्या नशीबातच नव्हतं असं म्हणून मोकळे होतो. तुम्हांला जर यशाचे श्रेय स्वतःकडे घ्यायचे असेल तर अपयशाची जबाबदारीही घेतली पाहिजे किंवा अपयशाचे खापर नशीबावर फोडायचे असेल तर यशाचे श्रेयही नशिबाला द्यायला हवे.

पण खरंच नशीब असतं का? यासाठी मी तुम्हांला एक गोष्ट सांगतो. फार पूर्वीची गोष्ट आहे. एका तरूणाने वैद्यकीय शिक्षण घेतलं आणि वैद्य म्हणून काम करू लागला. पण त्याच्या गावात त्याला फारसे पैसे मिळत नव्हते. त्याला कोणीतरी सल्ला दिला की त्याने रामपूरला जावे तेथे त्याला चांगले यश मिळेल. तेव्हा त्याने रामपूरला जाण्याचा निर्णय घेतला. तो रस्त्याने चालू लागला. बरेच अंतर गेल्यावर त्याच्यासमोर दोन रस्ते आले. त्याला प्रश्न पडला की यापैकी रामपूरला जाणारा रस्ता कोणता? तेवढ्यात त्याला समोरून एक माणूस येताना दिसला. वैद्यबुवाने त्याला रस्ता विचारला. त्या माणसाने रस्ता सांगितला. वैद्य त्यानुसार चालत राहला. बरेच अंतर चालल्यावर तो एका गावात आला. तेथे पोहोचल्यावर त्याच्या लक्षात आले की त्याने एक वळण चुकीचे घेतले त्यामुळे रामपुरऐवजी तो लक्ष्मणपुरात पोहोचला होता. चालून खूप दमल्यामुळे तेथेच एका झाडाखाली तो विश्रांतीसाठी थांबला. थोड्यावेळाने त्याच्यापासून थोड्या अंतरावर एक घोळका जमला व गडबड गोंधळ उडाला. वैद्याने तेथे जाऊन पाहिले तर तेथे एक माणूस बेशुद्ध पडला होता. वैद्याने त्वरीत त्याचा इलाज केला. तो माणूस शुद्धीवर आला. त्याने वैद्याचे आभार मानले आणि घरी भोजनास आग्रहाचे निमंत्रण दिले. तो माणूस अतिशय श्रीमंत व प्रतिष्ठीत होता. त्याने वैद्याला त्यांच्याच गावात राहण्याची विनंती केली व त्यासाठी सर्वतोपरी मदत करण्याची तयारी दर्शवली. वैद्याने होकार दिला. काही कालावधीतच तो वैद्य लोकप्रिय झाला व त्याची किर्ती ऐकून आसपासच्या गावातील लोकही त्याच्याकडे येऊ लागले. पुढे त्या श्रीमंत माणसाच्याच मुलीशी त्याचे लग्र झाले व पुढील आयुष्य त्याने सुखाने व्यतित केले.
            आता ही गोष्ट जरी काल्पनिक असली तरी असे आपल्याही आयुष्यात घडू शकते किंवा घडलेही असेल. या गोष्टीवरून आपल्या लक्षात येईल की यात नशीब आणि कर्म दोन्हीचा सहभाग आहे. न मागता स्वा मिळणे, रस्ता चुकून लक्ष्मणपुरात पोहोचणे, श्रीमंत व्यक्ती बेशुद्ध पडला त्यावेळी हा वैद्य तेथे हजर असणे हा नशीबाचा भाग आहे तर मिळालेला स्वा मानून रामपुरला जाण्याचा निर्णय घेणे, आपल्या शिक्षणाचा उपयोग करून त्या व्यक्तीला बरे करणे, आपल्या कार्याने प्रसिद्धी मिळवणे हा त्याच्या कर्माचा भाग आहे. तुम्ही म्हणाल, मग हे तर सर्वचजण सांगतात मी वेगळे असे काय सांगितले. पुढील पाठामध्ये याबद्दल मी आणखी बोलणार आहेच त्यापूर्वी आणखी एका मुद्‌द्याचा विचार करू.